Boeten wegens laattijdige uitvoering en straffen bij Belgische overheidsopdrachten
In België is de boete wegens laattijdige uitvoering van een overheidsopdracht verschuldigd zonder ingebrekestelling, door het enkele einde van de termijn: R = 0,45 × M × n²/N² voor werken, maximaal 5 %, en 0,1 % per dag voor leveringen en diensten, maximaal 7,5 % (KB van 14 januari 2013, art. 46, 86, 123, 154). Kwijtschelding vraagt u binnen 90 dagen.
Bijgewerkt op
In België is de boete wegens laattijdigheid verschuldigd zonder ingebrekestelling: 0,45 × M × n²/N² voor werken, 0,1 % per dag voor leveringen en diensten.
Twee verschillende sancties: straf en boete wegens laattijdigheid
Het koninklijk besluit van 14 januari 2013 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten kent twee afzonderlijke sancties. De straf sanctioneert een tekortkoming in de uitvoering: prestaties die niet voldoen aan het bestek, werken die niet op tijd klaar kunnen zijn, schriftelijke bevelen die niet worden gevolgd (artikel 44). De boete wegens laattijdige uitvoering sanctioneert alleen het overschrijden van de uitvoeringstermijn (artikel 46). Geconsolideerde Franse tekst gelezen op Wallex op 31 oktober 2026: Koninklijk besluit van 14 januari 2013, geconsolideerde Franse tekst (Wallex)
De boeten staan los van de straffen. Ze zijn verschuldigd zonder ingebrekestelling, door het enkele verstrijken van de termijn, zonder proces-verbaal, en worden van rechtswege toegepast voor alle dagen vertraging. De opdrachtnemer blijft daarnaast aansprakelijk voor de schadevergoeding die de koper door de vertraging aan derden zou verschuldigd zijn. De btw telt niet mee in de berekeningsbasis (artikel 46/1).
Het besluit is niet van toepassing op opdrachten waarvan het geraamde bedrag minder dan 30.000 euro bedraagt, behalve wat de opdrachtdocumenten toepasselijk maken (artikelen 5 en 6, § 5). Voor die opdrachten staan de clausules over vertraging in de bestelling of het bestek: Opdracht van beperkte waarde
De tekortkoming en de straf
Elke tekortkoming wordt vastgesteld in een proces-verbaal, waarvan een afschrift naar de opdrachtnemer gaat per aangetekende zending of per elektronische zending die de datum op gelijkwaardige wijze vastlegt. De opdrachtnemer moet onmiddellijk herstellen en kan binnen vijftien dagen na de verzending van het proces-verbaal schriftelijk verweer voeren; daarna geldt zijn stilzwijgen als erkenning van de feiten (artikel 44, § 2). De termijn kan worden ingekort bij ernstige tekortkomingen in de loonbetaling of bij tewerkstelling van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen.
De opdrachtdocumenten kunnen een bijzondere straf bepalen. Anders geldt de algemene straf van artikel 45, voor de dagelijkse straf vanaf de derde dag na de verzending van het proces-verbaal:
- Eenmalige straf: 0,07 % van het oorspronkelijke bedrag van de opdracht, minimaal 40 euro en maximaal 400 euro.
- Dagelijkse straf: 0,02 % van het oorspronkelijke bedrag per dag, minimaal 20 euro en maximaal 200 euro, wanneer de tekortkoming onmiddellijk moet verdwijnen.
- De straf geldt alleen als geen rechtvaardiging is aanvaard of binnen vijftien dagen is gegeven.
De formules voor de boete wegens laattijdigheid
De tabel geeft de artikelen 86, 123 en 154 van het besluit weer, gelezen op Wallex op 31 oktober 2026. In de drie gevallen worden boeten van in totaal minder dan 75 euro per opdracht verwaarloosd.
| Opdracht | Berekening | Maximum | Artikel |
|---|---|---|---|
| Werken | R = 0,45 × M × n²/N² (M oorspronkelijk bedrag, N voorziene werkdagen, n dagen vertraging); als M ≤ 75.000 € en N ≤ 150 dagen, wordt N² 150 × N | 5 % van M; tot 10 % als de termijn een gunningscriterium was | KB 14 januari 2013, art. 86 |
| Leveringen | 0,1 % per dag vertraging van de waarde van de leveringen met dezelfde vertraging | 7,5 %; tot 10 % als de termijn een gunningscriterium was | Art. 123 |
| Diensten | 0,1 % per dag vertraging van de waarde van de diensten met dezelfde vertraging | 7,5 %; tot 10 % als de termijn een gunningscriterium was | Art. 154 |
Twee berekende voorbeelden
Deze voorbeelden passen alleen de formules van het besluit toe op ronde cijfers. Ze beschrijven geen echte opdracht.
- Werken van 100.000 euro, voorzien in 100 werkdagen, klaar met 10 werkdagen vertraging: R = 0,45 × 100.000 × 10²/100² = 450 euro. Het maximum van 5 % is 5.000 euro.
- Werken van 60.000 euro, voorzien in 60 werkdagen, 10 dagen vertraging: M is niet hoger dan 75.000 euro en N niet hoger dan 150 dagen, dus N² wordt 150 × 60 = 9.000. R = 0,45 × 60.000 × 100/9.000 = 300 euro.
- Leveringen van 20.000 euro, geleverd met 10 dagen vertraging: 0,1 % × 10 × 20.000 = 200 euro. Het maximum van 7,5 % is 1.500 euro.
Kalenderdagen, fasen en gedeeltelijke termijnen
Is de termijn van een opdracht voor werken niet in werkdagen uitgedrukt, dan wordt N verkregen door het aantal dagen van de termijn te vermenigvuldigen met 0,7, afgerond naar beneden (artikel 86, § 3). Was de uitvoeringstermijn een gunningscriterium, dan staat de berekening in de opdrachtdocumenten, en anders geldt de formule van het besluit (artikel 86, § 2).
Een opdracht in verschillende delen of fasen met elk een eigen termijn en bedrag wordt behandeld als zoveel afzonderlijke opdrachten. Gedeeltelijke termijnen die niet bindend zijn verklaard, zijn louter ramingen: alleen de eindtermijn telt. Zijn ze bindend, dan leidt een overschrijding tot de boeten uit de opdrachtdocumenten of, bij ontstentenis, tot die van het besluit (artikelen 86, §§ 4 en 5, 123, § 2, en 154).
Voor leveringen en diensten vertrekt de waarde van het oorspronkelijke bedrag van de opdracht, wijzigingen inbegrepen, zonder de prijsherzieningen van artikel 38/7 en de prijsverminderingen van artikel 71 (artikelen 123 en 154).
Ambtshalve maatregelen en andere sancties
Blijft de opdrachtnemer na de vijftien dagen in gebreke, of wordt zijn verweer niet gegrond bevonden, dan kan de koper ambtshalve maatregelen nemen (artikel 47). Ze worden betekend per aangetekende brief of brief tegen ontvangstbewijs:
- De eenzijdige verbreking van de opdracht: de borgtocht komt dan volledig toe aan de koper, en voor het verbroken deel wordt geen boete wegens laattijdigheid toegepast. De borgtocht: Borgtocht
- De uitvoering in eigen beheer van het niet-uitgevoerde deel, op kosten en risico van de nalatige opdrachtnemer.
- Een of meer opdrachten voor rekening met derden, op kosten en risico van de nalatige opdrachtnemer, die de meerkosten draagt.
- Artikel 48 laat de koper bovendien toe de nalatige opdrachtnemer drie jaar uit te sluiten van zijn opdrachten, vooral bij een aanzienlijke of voortdurende tekortkoming, na hem te hebben gehoord.
Kwijtschelding van boeten en straffen
Artikel 50 geeft geheel of gedeeltelijke kwijtschelding van de boete wegens laattijdigheid wanneer de opdrachtnemer bewijst dat de vertraging komt door een feit van de koper of door de omstandigheden van artikel 38/9 vóór het einde van de contractuele termijnen. De terugbetaalde boeten brengen dan interest op tegen de rentevoet van artikel 69. De kwijtschelding is gedeeltelijk als de boete onevenredig is: dat staat vast als de onvoltooide prestaties minder dan 5 % van het totale bedrag waard zijn, normaal bruikbaar zijn en de opdrachtnemer alles heeft gedaan om zo snel mogelijk af te werken.
Op straffe van verval wordt het verzoek schriftelijk ingediend uiterlijk negentig dagen na de enige betaling of de betaling van het saldo bij werken, of na de betaling van de factuur waarop de boeten zijn ingehouden bij leveringen en diensten (artikel 50, § 3). De gedeeltelijke kwijtschelding van een onevenredige straf volgt dezelfde termijn (artikel 51). De betaling zelf volgt eigen regels: Betalingstermijn
Wat een kmo nagaat vóór het antwoord
Deze punten volgen uit de geciteerde artikelen. Ze vervangen het lezen van het bestek van de betrokken opdracht niet.
- In het bestek de uitvoeringstermijn lezen, de eenheid (werkdagen of kalenderdagen) en de clausules over bijzondere boeten of straffen: Bestek
- Nagaan of de termijn een gunningscriterium is: de berekening en het maximum van de boeten kunnen dan anders zijn. De criteria: Gunningscriteria
- Bindende gedeeltelijke termijnen opsporen: elk ervan kan eigen boeten meebrengen.
- De hoogst mogelijke boete berekenen (5 % of 7,5 %, tot 10 %) voordat u een korte termijn belooft.
- Elk feit van de koper dat de uitvoering vertraagt schriftelijk noteren, en de negentig dagen voor een verzoek tot kwijtschelding onthouden.
Wat AOEX doet en niet doet
AOEX leest TED-aankondigingen en openbare e-Procurement-aankondigingen. Wanneer een gepubliceerde opdracht open is, leest de offertekit de gepubliceerde stukken, waaronder de clausules over termijnen en boeten, en dicteert de velden van het antwoord: Offertekit De termen staan ook in de woordenlijst: Woordenlijst
AOEX berekent geen boeten van een lopende opdracht, betwist niets bij de koper, dient de offerte niet in en zegt niet wie gekozen wordt. Deze pagina is geen juridisch advies. De teksten om te volgen blijven het koninklijk besluit, de wet van 17 juni 2016 en de opdrachtdocumenten: Gids bij de wet van 17 juni 2016
Veelgestelde vragen
Moet de koper een ingebrekestelling sturen voor een boete wegens laattijdigheid?
Nee. Artikel 46 van het koninklijk besluit van 14 januari 2013 zegt dat de boeten wegens laattijdige uitvoering verschuldigd zijn zonder ingebrekestelling, door het enkele verstrijken van de uitvoeringstermijn, zonder proces-verbaal, en van rechtswege worden toegepast voor alle dagen vertraging. Franse tekst gelezen op Wallex op 31 oktober 2026.
Hoe wordt de boete berekend bij een opdracht voor werken?
Met de formule R = 0,45 × M × n²/N² van artikel 86: M is het oorspronkelijke bedrag van de opdracht, N het aantal voorziene werkdagen, n het aantal dagen vertraging. Als M niet hoger is dan 75.000 euro en N niet hoger dan 150 dagen, wordt N² vervangen door 150 × N. Het totaal is beperkt tot 5 % van M.
En bij leveringen of diensten?
0,1 % per dag vertraging van de waarde van de leveringen of diensten die met dezelfde vertraging zijn uitgevoerd, met een maximum van 7,5 % (artikelen 123 en 154). Was de termijn een gunningscriterium, dan bepalen de opdrachtdocumenten de berekening en mag het maximum tot 10 % gaan.
Wat is het verschil tussen een straf en een boete wegens laattijdigheid?
De straf sanctioneert een tekortkoming in de uitvoering die bij proces-verbaal is vastgesteld, na vijftien dagen om verweer te voeren (artikelen 44 en 45). De boete sanctioneert alleen het overschrijden van de termijn, zonder proces-verbaal (artikel 46). Beide staan los van elkaar.
Kan een boete wegens laattijdigheid worden kwijtgescholden?
Ja, in de gevallen van artikel 50: geheel of gedeeltelijk als de vertraging komt door een feit van de koper of door de omstandigheden van artikel 38/9 vóór het einde van de termijnen, of gedeeltelijk als de boete onevenredig is, met onvoltooide prestaties van minder dan 5 % van de opdracht. Het verzoek is schriftelijk, binnen negentig dagen, op straffe van verval.
Berekent AOEX de boeten van een opdracht?
Nee. AOEX leest TED-aankondigingen en openbare e-Procurement-aankondigingen en helpt de gepubliceerde stukken te lezen, waaronder de clausules over termijnen en boeten in het bestek. AOEX berekent geen boeten van een lopende opdracht, betwist niets bij de koper, dient geen offerte in en geeft geen juridisch advies.
Bronnen
Koninklijk besluit van 14 januari 2013 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten, artikelen 5, 6, § 5, 44, 45, 46, 46/1, 47, 48, 50, 51, 86, 123 en 154, geconsolideerde Franse tekst gelezen op Wallex op 31 oktober 2026: Koninklijk besluit van 14 januari 2013, geconsolideerde Franse tekst (Wallex) Justel, in het Nederlands: Koninklijk besluit van 14 januari 2013 (Justel)
Deze nota beschrijft openbare documenten en de werking van AOEX. Het is geen juridisch advies.
Uitgegeven door aoex.
